მოგესალმები, სტუმარი · RSS










მთავარი » 2009 » თებერვალი » 16 » სისხლის გადასხმა
20:09
სისხლის გადასხმა
ძლიერი სისხლდენის დროს ადამიანს შესაძლოა სისხლის გადასხმა დასჭირდეს. სისხლის გადასხმას მედიცინაში ტრანსფუზიურ თერაპიას უწოდებენ. ტრანს-ფუზიური თერაპია ავადმყოფისთვის სისხლის ან მისი კომპონენტების გადას-ხმას გულისხმობს. თანამედროვე მედიცინაში პაციენტს ახალ სისხლს იშვიათად უსხამენ, რადგან ამას რამდენიმე მინუსი აქვს. ჯერ ერთი, ვერ მოესწრება დო-ნორის სათანადო გამოკვლევა, მეორეც, შესაძლოა პაციენტს პლაზმის გადასხმა არ სჭირდებოდეს, მისთვის მხოლოდ ერითროციტული მასა იყოს აუცილებე-ლი ან პირიქით.

მაგალითად, უხვი სისხლდენისას ხდება პლაზმის ტრანსფუზია, რაც დანაკარგს ავსებს და მიკროცირკუ-ლაციას აუმჯობესებს. ასეთ შემთხვევაში ერითროციტული მასა ორგანიზმისთვის დამატებითი უცხო სხე-ული იქნება (საზოგადოდ, სისხლის გადასხმა ფაქტობრივად ორგანიზმში უცხო სხეულის შეყვანაა). ყოვე-ლივე ამის გამო სატრანსფუზიოდ იყენებენ სათანადოდ დამუშავებულ დონორის სისხლს. გადასასხმელად განკუთვნილი დონორის სისხლი რეციპიენტისას უნდა შეესაბამებოდეს, ამიტომ გადასხმამდე მათ ინდი-ვიდუალურ თავსებადობას ამოწმებენ. როგორც ერითროციტებს, ისე პლაზმას აქვს 4 ჯგუფი (I, II, III და IV, თანამედროვე საერთაშორისო კლასიფიკაციით - 0, A, B და AB) და დადებითი ან უარყოფითი რეზუ-სი. ყველაზე მეტად დეფიციტურია II ჯგუფის სისხლი.

გი კავკასიური ჯგუფის სისხლს წარმოადგენს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ჯგუფის სისხლი პროცენტულად ყველაზე მეტად კავკასიაში მცხოვრებ ხალხს აქვს. მიუხედავად იმისა, ცნობილია თუ არა დონორისა და რეციპიენტის სისხლის ჯგუფები და რეზუსფაქტორი, გადასხმის წინ გადამოწმება აუცილებელია. ამის შემდეგ კეთდება ორგვარი სინჯი: თბილი სინჯი სპეციალურ აბაზანაში ცივი პეტრის ფინჯანზე. ორივე შემთხვევაში დონორის ერითროციტებს აწვეთებენ რეციპიენტის სისხლის შრატს, აკვირდებიან აგლუტი-ნაციის რეაქციას და ადგენენ, თავსებადია თუ არა რეციპიენტისა და დონორის სისხლი.

მომდევნო ეტაპზე ხდება ერითროციტული მასის მომზადება - მას სპეციალურ აბაზანაში 35 გრადუსამდე ათბობენ და დაახლოებით 50 მლ ფიზიოლოგიურ ხსნარში აზავებენ. გაზავება იმისთვის არის საჭირო, რომ მიკროთრომბები, მიკროაგრეგანტები, შეწებებული ადჰეზიური ერითროციტები სატრანსფუზიო სისტემის ფილტრში არ გაიჭედოს. გარდა ამისა, გაზავებისას იზრდება ერითრომასის დენადობის სიჩქა-რე და ექიმებს უფრო სწრაფი გადასხმის საშუალება ეძლევათ. არის სიტუაცია (მაგალითად, ჰემორაგიუ-ლი შოკის დროს), როცა ერითროციტული მასის გადასხმა ნაკადად ანუ დარტყმითი დოზით არის საჭი-რო. ამ შემთხვევაში ქარხნული ერითროციტული მასის გადასხმა მისი სიბლანტის გამო ძნელია, ფიზიო-ლოგიური ხსნარით გაზავებისას კი ეს პრობლემა იხსნება. გაზავებისას ერითროციტულ მასაში დამაინფი-ცირებელი აგენტის შეყვანა გამორიცხულია.

გადასხმისას ყოველთვის ტარდება ინდივიდუალური (ბიოლოგიური) სინჯი: 15 მლ სისხლის გადასხმის შემდეგ სისტემას კეტავენ, ამოწმებენ პაციენტის ჰემოდინამიკურ მონაცემებს (წნევას, პულსს და სხვა), ეკითხებიან, როგორ გრძნობს თავს. განსაკუთრებით საყურადღებოა, ხომ არ შეამცივნა ან გამოაყარა პაცი-ენტს, ტკივილი ხომ არ დაეწყო მკერდის ძვლის უკან. თუ ყველაფერი რიგზეა, ასხამენ კიდევ 15 მლ სის-ხლს, მცირე ხანს ისევ აკვირდებიან მდგომარეობას და ერითროციტული მასის მთლიან ტრანსფუზიას გა-ნაგრძობენ. ასევე იქცევიან პლაზმის გადასხმის დროს.

დონორისა და რეციპიენტის სისხლის თავსებადობის დასადგენად ასეთი გულმოდგინე შემოწმება აუცი-ლებელია, ვინაიდან სავსებით შესაძლებელია, მათი სისხლის ჯგუფიცა და რეზუსფაქტორიც ემთხვეო-დეს, მაგრამ მოხდეს ინდივიდუალური შეუთავსებლობა, რასაც სისხლში არსებული ანტიგენური სტრუქ-ტურების მთელი წყება განაპირობებს. I ჯგუფის რეზუსუარყოფითი სისხლი უნივერსალურად ითვლება და შეიძლება გადაესხას ნებისმიერი ჯგუფის ადამიანს, მაგრამ ასე მხოლოდ და მხოლოდ ექსტრემალურ სიტუაციაში იქცევიან. სხვა შემთხვევაში რეციპიენტს აუცილებლად შესაბამისი ჯგუფისა და რეზუსის სისხლს უსხამენ.

რაზე უნდა შემოწმდეს დონორის სისხლი
შიდსზე, B და ჩ ჰეპატიტებზე, ავსტრალიურ ანტიგენზე, ვასერმანზე. გარდა ამისა, ნორმაში უნდა იყოს ასტ და ალტ. წინააღმდეგ შემთხვევაში გამორიცხული არ არის კარდიოსპაზმი.

გადასასხმელი სისხლის ოდენობა
ერთჯერადი გადასხმისთვის სტანდარტულ დოზად 220-250 მილილიტრი ითვლება, მაგრამ თუ რეციპი-ენტს დიდი ოდენობის სისხლი აქვს დაკარგული, შესაძლოა, ტრანსფუზია ზედიზედ რამდენიმე დღის განმავლობაშიც კი გაგრძელდეს.

გასაცემი სისხლის ოდენობა
დონორი თვეში ერთხელ გასცემს 400-500 მლ (თუ დაბალწნევიანია - 250-280 მლ) სისხლს. დონორის ორგანიზმი გაცემულ სისხლს ყოველგვარი ჩარევის გარეშე აღიდგენს, თუმცა მაინც სჯობს, სრულფა-სოვნად იკვებოს.

როდის ხდება ერითროციტული მასის ტრანსფუზია
ერითროციტული მასის ტრანსფუზიის ჩვენებაა ნებისმიერი გენეზის სისხლდენა, მათ შორის - სისხლ-დენა ოპერაციის დროს, ანემია. ბავშვებში ერითროციტული მასა სპეციალური მოწყობილობის - ინფუ-ზომატის საშუალებით შეჰყავთ. ამ შემთხვევაში სისხლი წინასწარ იფილტრება მიკროაგრეგანტებისა და მიკროთრომბებისგან. ზოგჯერ ერითროციტული მასა ირეცხება კიდეც. არის შემთხვევები, როცა ავად-მყოფს, რომელსაც ერითროციტული მასის ტრანსფუზია სჭირდება, აქვს ალერგიული ფონი - ორგანიზმი სენსიბილიზებულია და ნებისმიერი კომპონენტის მიმართ ალერგიულ რეაქციას ამჟღავნებს. ასეთ შემთ-ხვევაში დონორის ერითროციტული მასა დაახლოებით 1:1 პროპორციით ზავდება ოთხგრადუსიან ფიზი-ოლოგიურ ხსნარში და ცენტრიფუგდება სპეციალურ რეჟიმზე (განსაზღვრულ ტემპერატურასა და ბრუნ-ვათა რიცხვზე), შემდეგ სცილდება პლაზმა, კიდევ ორჯერ ზავდება ფიზიოლოგიურ ხსნარში და ნარეცხი ფიზიოლოგიური კვლავ შორდება. ამ დროს იკარგება ერითროციტების 8-12%, მაგრამ სისხლს სცილდება ყოველგვარი ალერგიული რეაგენტი, ასე რომ, რეციპიენტი ალერგიული რეაქციისგან დაზღვეულია.

როდის ხდება პლაზმის ტრანსფუზია
პლაზმის გადასხმის მთავარი ჩვენებაა ჰიპოკოაგულაცია ანუ სისხლის შემდედებელი ფაქტორების დეფი-ციტი. გარდა ამისა, პლაზმა შეუცვლელი კომპონენტია დისემინირებული სისხლძარღვშიგა შედედების და თრომბოჰემორაგიული სინდრომის (მაჩაბლის სინდრომის) დროს. ასეთ შემთხვევებში ახალგაყინული პლაზმის მასიური გადასხმა მკურნალობის ერთ-ერთი წამყვანი კომპონენტია. პლაზმა აუცილებელია პრე-ემკლამფსიის, ეკლამფსიის დროს, ასევე - მშობიარობის შემდგომი სისხლდენის შედეგების სალიკვიდაცი-ოდ. ზოგ შემთხვევაში პლაზმა აუცილებელია ახალშობილებისთვის, რომელთაც აღენიშნებათ ჰიპოვოლე-მია, (პლაზმის ნაკლებობა), შედედების ფაქტორების თანდაყოლილი დეფიციტი. ახალგაყინულ პლაზმას იყენებენ ისეთი დაავადებების მკურნალობისას, რომლებსაც თან სდევს პლაზმორეა - პლაზმის კარგვა. ასეთი რამ ხდება დამწვრობის, ძვლის ქრონიკული ოსტეომიელიტური პროცესის დროს.

შენახვის პირობები
ერითროციტული მასა მაქსიმუმ 18-21 დღე ინახება. პლაზმა გაცილებით მეტხანს ძლებს. ჩვეულებრივ, მას 2-3 თვეს ინახავენ, ხოლო -50 გრადუსზე მისი შენახვა 12 თვეც კია შესაძლებელი. გადასხმის წინ ის სპეციალურ აბაზანაში ლღვება. გალღობის შემდეგ პლაზმის ხელახალი გაყინვა და გამოყენება არ შეიძ-ლება.

ტრანსფუზიის გართულება
სისხლის გადასხმას შესაძლოა მოჰყვეს ალერგიული რეაქცია. ის უმთავრესად ურტიკარიული გამონაყა-რით ვლინდება. იშვიათად, მაგრამ მაინც შესაძლოა განვითარდეს ანაფილაქსიური რეაქციაც. ყველაზე მძიმე გართულება მოსალოდნელია სხვა ჯგუფის სისხლის გადასხმისას (რაც, წესისამებრ, შემთხვევით  ხდება). ამ დროს რეციპიენტს მყისვე ეწყება რეაქცია, რომელიც ადვილი შესამჩნევია. მას სპეციალურ დახმარებას უწევენ.

სისხლდენის შემაჩერებელი პრეპარატები
ფერმენტი თრომბინი უზრუნველყოფს ფიბრინის წარმოქმნას. ფიბრინი წყალში უხსნელი ცილაა, რომ-ლის ირგვლივაც ფორმირდება სისხლის კოლტი. იგი კალციუმის იონებისა და თრომბოპლასტინის ზემო-ქმედებით პროთრომბინისგან წარმოიქმნება. ამის კვალობაზე, კოაგულაციური მოქმედება აქვს ყველა პრე-პარატს, რომელიც კი ხელს უწყობს ღვიძლში პროთრომბინის სინთეზის დაქვეითებას ან პლაზმაში მის თრომბინად გადაქცევას.

1935 წელს დანიელმა მეცნიერმა ჰენრიკ დამმა K ვიტამინის (სიტყვა "კოაგულაციის" პირველი ასო) რო-ლის აღმოჩენისთვის ნობელის პრემია მიიღო. მან შეისწავლა სხვადასხვა დიეტის გავლენა წიწილების განვითარებაზე და შეამჩნია, რომ მათ ზოგიერთ სახეობას კანქვეშა უჯრედებში წერტილოვანი სისხლ-ჩაქცევები უჩნდებოდა. ეს K ვიტამინის ნაკლებობის ბრალი აღმოჩნდა - ამ ნივთიერების დეფიციტი პროთრომბინის დონის დაქვეითებას უწყობდა ხელს.


K ვიტამინი ნაწლავებში წარმოიქმნება, რაშიც უდიდეს როლს ასრულებენ ბაქტერიები. ის ორგანიზმს შეი-ძლება საკვებთან ერთადაც მიეწოდოს. სისხლდენის თავიდან ასაცილებლად კვებისას მიღებული K ვიტა-მინი საკმარისია. თუ ორგანიზმს ეს ნივთიერება მოაკლდა, მოსალოდნელია ჰემორაგიული მოვლენები.
არსებობს K ვიტამინის ორი ბუნებრივი ფორმა - K1 და K2. ორივე მათგანი ცხიმში იხსნება, ამიტომ ნაწლა-ვები მათ მხოლოდ ცხიმიან საკვებთან ერთად და ნაღვლის წვენის ნორმალური სეკრეციის ფონზე შეიწო-ვენ. K ვიტამინის უტილიზაცია, აქტივირება და დაგროვება ღვიძლში ხდება, ამიტომ ამ ორგანოს ფუნქცი-ის უკმარისობა  პროთრომბინის დონის დაქვეითებას იწვევს.

K ვიტამინის დეფიციტი შესაძლოა აღმოცენდეს სიყვითლის, ნაწლავებში ნაღვლის წვენის არასათანადო ოდენობით მოხვედრის, წვრილი ნაწლავის მიკლოფლორის შეცვლის და ანტიბიოტიკებით ხანგრძლივი მკურნალობის შედეგად ნაწლავთა შემწოვი ფუნქციის დაქვეითების დროს. პროთრომბინის დონის დაქვე-ითებისა და სისხლდენის ან არაპირდაპირი ანტიკოაგულანტების  არასასურველი მოქმედების შემთხვე-ვაში ინიშნება K1 ვიტამინის (ფიტომენადიონი) და წყალში ხსნადი K2 ვიტამინის (ნატრიუმის ბისულ-ფატის მენადიონი) ანალოგები.

ჰემოფილიით დაავადებულის ნორმალური ჰემოსტაზისთვის იყენებენ პლაზმისგან მიღებულ სპეციფი-კურ პრეპარატებს, რომლებიც შეიცავს სისხლის განსაზღვრულ შემადედებელ ფაქტორებს, მაგალითად, ანტიჰემოფილიურ ფაქტორ VIII-ისა და ფაქტორ IX-ის კომპლექსს. სისხლდენის შესაჩერებლად ასევე გამო-იყენება პრეპარატები, რომელთა შემადგენლობაშიც შედის თრომბინი და ფიბრინოგენი (მათ სისხლისგან გამოყოფენ). ორივე მათგანი შემადედებელი სისტემის ბუნებრივ კომპონენტებს წარმოადგენს.

გენერალიზებული თრომბოზის თავიდან ასაცილებლად თრომბინს მხოლოდ ადგილობრივად იყენებენ. ფიბრინოგენი შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს როგორც ადგილობრივად, ისე შინაგანად. არსებობს კომბი-ნირებული პრეპარატი Tissucol (r) Kit. იგი შეიცავს ორივე კომპონენტს - ფიბრინოგენსაც და თრომ-ბინსაც, რომელთა შერევა ხდება უშუალოდ გამოყენების წინ. ჰემოსტატიკური კოლაგენური ჯგუფი  გა-მოდის პლასტირის სახით და კარგად შეიწოვება. ჭრილობაზე დადებისას იგი მჭიდროდ ეკვრის ზედა-პირს, შთანთქავს სისხლს და ხელს უწყობს სისხლდენის შეჩერებას თრომბოციტების აგრეგაციის გზით (თრომბოციტები კარგად ემაგრება სისხლძაღვების ზედა ნაწილს და აუმჯობესებს სისხლის შედედებას).

სისხლდენის შესაჩერებლად შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს ჭინჭრის, ფარსმანდუკის, წიწმატურას და სხვა მცენარეების გამონაწური (ექსტრატი და ნაყენი). სისხლდენას ამცირებს ასევე სისხლის სიბლანტის გამაძლიერებელი (სამედიცინო ჟელატინი), კაპილარების გამავლობის შემამცირებელი (კარბაზოქრომი, ეტამზილატი) პრეპარატები, ანტისეპტიკები (წყალბადის ზეჟანგი, კალიუმის პერმანგანატი, იოდის სპირტხსნარი, ბრილიანტის მწვანე).

ჰეპარინით (პირდაპირი მოქმედების ანტიკოაგულანტი) განპირობებული სისხლდენის შემთხვევაში ინიშნება ჰეპარინის სპეციფიკური ანტაგონისტი - პროტამინის სულფატი (Protamine sulfate). იგი ჰეპარინთან ქმნის კომპლექსს და ხელს უწყობს სისხლის ნორმალურ შედედებას. ჩვეულებრივ შემთხვევებში პროტამინის სულფატს აქვს ანტიკოაგულაციური თვისებები.



კატეგორია: მკურნალობის მეთოდები | ნანახია: 1029 | დაამატა: dvanca | რეიტინგი: 0.0/0
კომენტარის დამატება შეუძლიათ მხოლოდ დარეგისტრირებულ მომხმარებლებს
[ რეგისტრაცია | შესვლა ]
Copyright MyCorp © 2017